sportwereld-lichttherapie

Sportwereld maakt kennis met lichttherapie

“Mehr Licht”, das sollen Goethes letzte Worte gewesen sein.

De oorsprong van de interesse van de Nederlandse sportwereld in de lichttherapie is gebaseerd op het bekroonde voorstel van Toine Schoutens uit 2006.

EINDHOVEN – Met lichttherapie kunnen jetlags bij sporters worden voorkomen. Het idee van Toine Schoutens is donderdag uitgeroepen tot het beste voorstel van het eerder in de week mede door sportkoepel NOC*NSF georganiseerde congres Sport & Technologie. De jury vond het een oplossing die voor alle sporten gebruikt kan worden, op korte termijn is te realiseren en ook buiten de sport van toepassing kan zijn. Schoutens, psychiatrisch verpleegkundige en directeur van de Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid (SOLG): “Met behulp van een nieuw programma dat gebruik maakt van getimed toedienen van licht 1 en donker, kan het slaap/waakritme al voor de reis worden verschoven. Met als gevolg géén jetlag. Dit programma kan in Peking het verschil uitmaken tussen goud en zilver .

Wedstrijden in de ochtend

Het afgelopen jaar pijnigden zwemmers en coaches in de hele wereld hun hersens over de optimale voorbereiding op de ochtendfinales. Bij normale zwemtoernooien worden ’s ochtends series gezwommen; na een middagrustpauze volgen ’s avonds de finales. In Peking zijn de series ’s avonds, de finales vanaf tien uur ’s ochtends, prime time in Amerika. Woensdag 12 maart 2008 stond breed in de dagbladen

“Met lichttherapie en lichte pakken richting OS en dit was bepaald niet het eerste artikel in de stijl van Nostradamus”

Enkele citaten:

Trouw/nu.nl: 16 november 2006 “Lichttherapie kan jetlag voorkomen” www.hollandswimming.nl “Les in lichttherapie” Friday, 18 January 2008. Nederlandse zwemmers krijgen op Isla de Margarita les in lichttherapie. Een ander technisch hulpmiddel om straks uitgeslapen en fit aan de ochtendstarts te verschijnen, is de lichtwekker (wake up light). Dat toestel geeft een half uur voor het uur van wekken licht. Daardoor is het makkelijker in actie schieten en voel je je niet zo loom. “Zelfs al slaap je verder, dan nog heb je baat bij de lichtwekker. Vergelijk het met wakker worden in de winter in een donkere kamer of wakker worden in de zomer als de zon je kamer binnenvalt.”

Achtergrond | Donderdag 28-02-2008 Rob Schoof. “Lichttherapie in dienst van zwemmen in China. Gedoseerd toedienen van licht en donker moet zwemmers straks in Peking helpen bij de wedstrijden op ongebruikelijke tijdstippen. Een lichtbak doet wonderen …”

Eindhoven, 28 febr. 2008. “De Nederlandse zwemploeg heeft het licht gezien sinds de eerste contacten met Toine Schoutens. Letterlijk, getuige de grote ‘lichtbak’ die pontificaal is opgesteld in het kantoortje van Jacco Verhaeren bij het trainingsbad in Eindhoven”.

NL Coach 3, 2008. “Lichttherapie helpt bij vroege finales”.

NRC Archief 2008, Juni 7. “Zwemmers snel wakker door lichttherapie. Nederlandse ploeg bereidt zich voor op vroege finales in Peking met felle lampen aan ontbijt”.

Reportage | Zaterdag 07-06-2008, Rob Schoof. “De olympische zwemfinales worden straks ‘s-ochtends gehouden. Bij de NK oefent de zwemtop er alvast op, met een bombardement van daglicht aan het ontbijt”.

WEDSTRIJDVERSLAG, John Volkers, 07 juni 2008. Eindhoven – NK “Toppers moeten in de ochtenduren op hun best zijn”.

Wat is nu eigenlijk lichttherapie?

Lichttherapie is een vrij nieuwe behandelingsmethode binnen de gezondheids- en ouderenzorg. Eind jaren tachtig werd de eerste (kunst) lichttherapie in Nederland toegepast in het Academisch Ziekenhuis te Groningen. Lichttherapie is een methode waarbij met behulp van zeer intensief licht via de ogen het dag/nachtritme direct wordt beïnvloed. De intensiteit moet minimaal 2500 lux en maximaal 10.000 lux zijn. Gedurende de behandelingsperiode moet er dagelijks een bepaalde tijd voor de lamp plaatsgenomen worden zodat het lichaam een duidelijke impuls krijgt en het dag/nachtritme wordt aangepast.

Naast de gewone lichtherapie apparaten zijn er lichtwekkers verkrijgbaar. Andere namen hiervoor zijn dageraadsimulatoren of daymakers. Deze lichtwekkers bootsen, door het licht geleidelijk feller te laten worden, een zonsopkomst na. De functie van de lichtwekker is het lichaam langzaam en op een natuurlijke manier te laten merken dat het tijd wordt om op te staan. Dit effect zorgt ervoor dat het lichaam zich instelt op de dag die komen gaat zodat men ’s morgens op een aangename wijze wakker wordt.

Uit de vele wetenschappelijke literatuur blijkt verder dat een verandering van het dag/nachtritme vaak de oorzaak is van de stemmingsstoornis met een seizoensgebonden patroon3 , maar ook van bijvoorbeeld de jetlag of slaapproblemen bij het werken in ploegendienst. Ook wordt het gebruikt om het effect van een jetlag te verkorten. De onprettige gevoelens zouden te wijten zijn aan een verstoord dag-nachtritme. Door lichttherapie zou de biologische klok weer worden gelijkgezet, zodat op het juiste tijdstip de juiste hormonen weer worden aangemaakt4 . Hiervan zijn in de praktijk wel successen geclaimd, zelfs als alleen een deel van de huid werd belicht. Het mechanisme blijft onzeker. Deze conclusies zullen ongetwijfeld de basis zijn geweest waarop Toine Schoutens zijn idee poneerde.

De medische wetenschap is de mening toegedaan dat het licht ervoor zorgt dat de biologische klok als het ware op tijd wordt gezet. Het grote voordeel van lichttherapie is dat de behandeling bij de meeste mensen effectief en gemakkelijk is te ondergaan. Met noemt daarom Lichttherapie “de behandeling van een ziekte, meestal een huidziekte, met behulp van (zichtbaar of (meestal) ultraviolet) licht”. In deze gevallen schijnt volgens de wetenschappers lichttherapie te werken. Al weet niemand waarom.

Terug naar de toepassing van de lichttherapie bij atleten

Het is -als het werkt- een mogelijkheid om de concurrentie af te troeven. In het streven naar de beste omstandigheden worden heden ten dage immers alle mogelijkheden benut. Één van die vormen waardoor men denkt harder te kunnen gaan, is speciale lichttherapie. De finales werden bij de Spelen voor het eerst in de historie ’s ochtends gezwommen, dat vergde een compleet andere aanpak. Om 10.00 uur moest immers een topprestatie geleverd worden. De lichtwekker vormde een belangrijk onderdeel van de bagage van de zwemmers.

Zoals reeds aangehaald, enkele jaren geleden wekte Schoutens de interesse van de sportwereld omdat hij een methode ontwikkelde die de gevolgen beperken van jetlag – in feite een kortdurende waak-slaapstoornis. Zijn methode werd in 2006 op het congres voor Sport & Technologie door sportkoepel NOC*NSF als beste beoordeeld. Zijn ‘jetlagprotocol’ wordt sindsdien door (steeds meer) sporters gebruikt.

Het werd voor de zwemmers interessant toen duidelijk werd dat licht ook kon worden gebruikt in de voorbereiding op de veel besproken ochtend-finales. Om het lichaam nog energieker te maken zetten de zwemmers daarom tijdens het ontbijt een lichttherapieapparaat aan met heeft een intensiteit van 10.000 lux5. Een half uurtje is genoeg. De zwemmers kunnen ondertussen gewoon de krant lezen. “Dat extra licht stimuleert hormonen zoals cortisol. Die veroorzaakt een verhoogde stofwisseling in de cellen, waardoor er meer zuurstof in het bloed wordt opgenomen. Dat zorgt voor meer energie.”

De Nederlandse zwemmers hebben twee apparaten mee naar Peking genomen: een lichtwekker en een lichttherapieapparaat. De lichtwekker imiteert de opkomende zon. Daarnaast werd aan iedere zwemmer nog een aantal raadgevingen uitgereikt, zoals: Je moet vijf dagen van tevoren elke dag een uur eerder gaan slapen en een uur eerder opstaan; Je staat op met zoveel mogelijk licht, van de zon of een lichttherapieapparaat”; Middagdutjes, zoals sportmensen doen, zijn verboden. “Daarmee verschuif je het bioritme de verkeerde kant op”; Op de dag van vertrek moeten de atleten zich vanaf vijf uur ’s middags niet meer aan licht blootstellen. Een zonnebril helpt; Je moet het cabinepersoneel vragen direct het licht uit te doen zodra het vliegtuig vertrekt; Aan boord moet je zoveel mogelijk slapen; Bij aankomst moet je tot tien uur ’s ochtends plaatselijke tijd het licht blokken, met een zonnebril; Na tien uur moet het licht juist weer opzoeken. Vervolgens ga je op de normale lokale tijd slapen”.

Schoutens: “Als je om zeven uur wakker wilt worden, gaat om half zeven heel langzaam het licht aan. Dat licht valt in kleine hoeveelheden door je oogleden op het netvlies, een erg gevoelig zenuwweefsel. Dat geeft een signaal aan de biologische klok, en die geeft de rest van het lichaam in feite opdracht wakker te worden. Je ziet niet voor niets dat mensen in de zomer makkelijker opstaan, geholpen door licht.”

Door het gedoseerd ‘toedienen’ van licht en donker hielp Schoutens de zwemmers bij twee fysieke ongemakken die hun te wachten stonden: jetlag en het zwemmen van finales in de ochtend – een ongunstig tijdstip voor het menselijk lichaam dat veel tijd nodig heeft op gang te komen6 . Schoutens rekende uit hoe hij de zwemmers om tien uur ’s ochtends wél topfit kon krijgen. “Het lichaam presteert het best tussen acht en tien uur ’s avonds”, weet Schoutens op basis van onderzoeken. Vooral voor avond-mensen is het dan lastig om plotseling om tien uur ’s ochtends een topprestatie te moeten leveren. “Met het toedienen van extra licht bij het opstaan activeren we de energiehuishouding sneller.”

woensdag 27 augustus 2008 Na de OS:

Heeft de lichttherapie gewerkt ?

Surfende vond ik het volgende verslag:

Enkele maanden geleden hadden Jitse, Johan, Daan en ik een interview voor school met Toine Schouten. We waren daarvoor al eens naar Holland Sport geweest, waar deze man samen met zwemmer Nick Driebergen te gast was.

Toine Schouten heeft namelijk in 2006 een prijs gewonnen voor zijn sportinventie. Hij is een van de bedenkers van de lichttherapie die door de Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid (SOLG) wordt aangeboden aan iedereen die daar medisch of persoonlijk gezien behoefte aan heeft.

Een ingewikkeld verhaal, maar het komt er op neer dat Schouten in ons radio-interview uitlegde hoe hij zijn lichttherapie deze zomer zou gaan toepassen op de Nederlandse zwemmers op de Olympische Spelen. De zwemfinales zouden namelijk ’s ochtends (Chinese tijd) worden gehouden en iedereen weet dat mensen op hun best zijn vanaf het begin van de avond. De speciale lichttherapie van Schouten moest er dus voor gaan zorgen dat de Nederlandse zwemmers in Peking geen last zouden hebben van een jetlag en de hoge ochtendprestaties.

De Nederlandse Dames Estafetteploeg pakte een gouden medaille in een Olympische Recordtijd. Maarten van der Weijden, het wondermens dat op de tien kilometer open water zwemmen de gouden medaille pakte, was voor de Olympische Spelen al heel positief over de lichttherapie in BN De Stem. Zou de therapie dan echt hebben bijgedragen ? Hebben de speciale belichtingspetten en duisternisbrillen ervoor gezorgd dat Van der Weijden die laatste meters zijn twee concurrenten voorbij gleed ? Ik heb gekeken naar de prestaties van de Nederlandse zwemmers in vergelijking tot Athene 2004. Voor degenen die geinteresseerd zijn in dit tijdenoverzicht.

Allereerst valt me op dat er in 2004 beduidend minder medailles zijn behaald dan in 2008. In Athene veroverden onze Nederlandse zwemhelden maar liefst zeven (2 goud, 3 zilver, 2 brons) medailles. Dit jaar waren dit er slechts twee, maar beide wel goudgekleurd. Het zou oneerlijk zijn om hieruit af te leiden dat de lichttherapie van Schouten en kornuiten niet heeft gewerkt, want bij zwemmen gaat het immers om tijden en niet persé om de plaats waarop je eindigt.

Ik heb gekeken naar alle finalisten, dus Chantal Groot, Thijs van Valkengoed, Nick ‘Holland Sport’ Driebergen, Mitja Zastrow, Ranomi Kromowidjojo zullen individueel niet worden genoemd (evenals de Heren estafetteploeg), omdat ze allen al in de eerste ronde werden uitgeschakeld.

Het is erg lastig om uit zwemtijden conclusies te maken. Of de lichttherapie zijn werk heeft gedaan is dus nog altijd moeilijk om te zeggen. Als ik naar de vergelijkingen kijk, denk ik persoonlijk dat de lichttherapie niet heeft gefaald. De meeste zwemtijden zijn verbeterd vergeleken met de Spelen van 2004. Aan de andere kant heeft de lichttherapie ook niet de zo vurig gehoopte een voorspelde medailles gebracht. Ook al is er op basis van tijden beter gezwommen dan in 2004 (dit kan ook met sportieve ontwikkelingen te maken hebben), Nederland is lager geëindigd in de zwemklassementen. Dit betekent dat andere landen, die zich niet met de lichttherapie hebben beziggehouden, Nederland zijn voorbijgestreefd. Op basis daarvan denk ik dat de lichttherapie van Schouten niet het gehoopte werk heeft opgeleverd. Gelukkig reizen we over vier jaar slechts één uur terug in de tijd en zullen in Londen de zwemfinales waarschijnlijk weer op normale tijden plaatsvinden. Kijken hoeveel zwemmedailles ons dat gaat opleveren”.

Hierop kwam 1 reactie:

Allard zei:
Oftewel een stuk dat nergens op neerkomt, zonder enige duidelijke conclusie. Zo’n zwemtijd tijdens de OS is gebaseerd op veel factoren, een kleine invloed zoals lichttherapie zal daar natuurlijk nooit in terug te vinden zijn. Veel grote factoren zoals de vorm van de sporter, de concurrentie en de jarenlange training bepalen veel eerder de eindtijd. Dat er qua tijden sneller is gezwommen ligt hoogstwaarschijnlijk ook aan de ontwikkeling van het zwempak. Mede door de invloed van dit zwempak zijn er de laatste tijd veel nieuwe wereldrecords gezwommen. Het is dus onmogelijk op grond van de vergelijking van de tijden te zeggen aan welke variabelen het heeft gelegen dat er juist sneller danwel minder snel is gezwommen, helemaal met vier jaar ertussen. Het kan dus net zo goed zijn dat de lichttherapie juist averechts heeft gewerkt. De betrouwbaarheid van zo’n vergelijking is dus nihil. 27 augustus 2008 19:54″

Vervolgens heb ik getracht ergens op het WWW een bevestiging ten vinden dat ook andere naties zich sterk met de lichttherapie hebben bezig gehouden en wat hun bevindingen en resultaten zijn geweest; daarin ben ik helaas niet geslaagd. De opmerkingen “uit de reactie” kan ik begrijpen. De waarheid zal wel ergens in het midden liggen, maar als het in mentaal opzicht wel heeft geholpen dan zijn de inspanningen niet voor niets geweest.

Tot slot

Laten wij nog maar eens terugdenken aan 22 November 2006, 11:32:24. “Van den Hoogenband zei vrijdag dat de gewenning aan het vroeg finales zwemmen vooral mentaal zal zijn. Topsporters zijn in zijn ogen gewend aan ongewone situaties, waarbij jetlag, lange reizen en merkwaardige tijdstippen een rol spelen. Lichttherapie helpt bij vroege finales”

Anton Koekkoek.

Dit artikel werd geplaatst in Motivatie 4/2009

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *